Vaccine Coronavirus: năm câu hỏi quan trọng khi các thử nghiệm lâm sàng bắt đầu

4/24/2020 2:45 AM

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đại dịch COVID-19 đang đe dọa nghiêm trọng sức khỏe nhân loại. Cập nhật đến ngày 23/4/2020, thế giới đã ghi nhận tới hơn 2.650.000 ca nhiễm ở 210 quốc gia/vùng lãnh thổ với hơn 185.500 ca tử vong. Cho đến nay, việc điều trị các bệnh nhân bị nhiễm SARS-CoV-2 chủ yếu dựa trên phác đồ tăng cường sức đề kháng của người bệnh và điều trị các triệu chứng lâm sàng. Các nhà khoa học trên thế giới đang chạy đua với thời gian để tìm ra biện pháp ức chế sự lây nhiễm và phát triển vaccine phòng bệnh.

Để được đưa vào sử dụng rộng rãi, vaccine cần phải trải qua các giai đoạn thử nghiệm lâm sàng khác nhau với đòi hỏi cao về độ an toàn và hiệu quả. Giai đoạn tiền lâm sàng, vaccine được nghiên cứu trên động vật để khẳng định tính an toàn và hiệu quả. Giai đoạn I, các vaccine này sẽ được thử trên số lượng ít người khỏe để đánh giá tính an toàn. Giai đoạn II sẽ là các thử nghiệm trên người bị nhiễm/sắp bị nhiễm để đánh giá tính an toàn và hiệu quả trong việc phòng và điều trị. Giai đoạn III được tiến hành với mục tiêu tương tự giai đoạn II nhưng với số lượng người gian gia lớn hơn, có thể lên đến hàng ngàn.

Trong ấn phẩm mới đây, tạp chí Nature đã đăng tải góc nhìn của các nhà khoa học về những vấn đề cần quan tâm trong quá trình phát triển vaccine. Xin được giới thiệu khái lược nội dung trong ấn phẩm đó.

-----------

Các thử nghiệm đầu tiên trên người đang bắt đầu diễn ra, những câu hỏi quan trọng về cách hệ thống miễn dịch của chúng ta chống lại virus - và làm thế nào để kích hoạt một phản ứng miễn dịch tương tự với vaccine - vẫn chưa được trả lời. Câu trả lời có thể đến sớm từ các nghiên cứu trên người nhiễm bệnh và mô hình động vật, nhưng một số nhà nghiên cứu nói rằng việc thiếu thông tin không nên khiến các chuyên gia không bắt đầu thử nghiệm an toàn ở người.

(Ảnh: Internet)

1. Liệu phản ứng miễn dịch có hình thành trên người tiếp nhận vaccine?

Vaccine giúp một người tạo ra phản ứng miễn dịch chống lại nhiễm trùng mà không phải tiếp xúc với mầm bệnh. Các nghiên cứu về các coronavirus khác trước đây, khiến các nhà nghiên cứu cho rằng những người đã khỏi bệnh SARS-CoV-2 sẽ không bị tái nhiễm trong một thời gian. Nhưng chúng ta cần nhiều chứng cứ hơn nữa để khẳng định điều này. “Chúng ta chưa biết nhiều về cách hệ miễn dịch của cơ thể phản ứng với virus này.”, Michael Diamond, nhà virus học tại trường Đại học Washington nhận định.

2. Nếu cơ  thể hình thành phản ứng miễn dịch thì nó sẽ được duy trì trong bao lâu?

Phản ứng miễn dịch là ngắn đối với các coronavirus gây cảm lạnh thông thường; ngay cả những người có nồng độ kháng thể cao kháng lại các loại virus này vẫn có thể bị tái nhiễm, Stanley Perlman, nhà nghiên cứu về virus corona tại Đại học Iowa cho hay.

Với 2 đại dịch do corona virus gây ra gần đây nhất, Perlman cho biết nhóm của ông đã phát hiện ra rằng sau khi mọi người hồi phục từ MERS, các kháng thể chống lại virus sút giảm nhanh chóng. Ông cũng nói rằng nhóm của ông đã thu thập dữ liệu – nhưng chưa công bố - cho thấy các kháng thể SARS vẫn còn tồn tại trong cơ thể 15 năm sau khi bị nhiễm bệnh. Nhưng hiện chưa rõ liệu phản ứng miễn dịch này có đủ để ngăn ngừa tái nhiễm hay không.

3. Những nhà phát triển vaccine nên tìm kiếm loại phản ứng miễn dịch nào?

Phần lớn các vaccine hiện nay tập trung vào protein gai (spike, nơi giúp virus nhập bào). Michael Diamond nhận định “nó là hợp lý cho giai đoạn phát triển ban đầu nhưng kháng thể đặc hiệu cho protein gai không phải là tất cả câu chuyện”. Kháng thể khoá các protein khác cũng sẽ là cần thiết, ví dụ, kháng thế giúp tế bào T nhận diện và giết tế bào bị nhiễm.

4. Làm thế nào để chúng ta biết nếu một loại vaccine có hiệu quả?

Thông thường, vaccine vào thử nghiệm trên người sau khi thử nghiệm về tính an toàn và hiệu quả ở động vật. Tuy nhiên trong trường hợp khẩn cấp, chúng ta có thể thực hiện song song là vừa thử nghiệm trên động vật và trên người.

Một số thử nghiệm ban đầu đã cho kết quả khả quan trên chuột và chuột lang, tới đây sẽ là trên khỉ. Bước đầu, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng động vật nghiên cứu, sau khi được tiêm vaccine sản xuất cả kháng thể và tế bào T chống lại virus.

Diamond hy vọng rằng khi các nhà nghiên cứu tìm hiểu thêm về sự lây nhiễm từ các nghiên cứu ở cả người và động vật, họ sẽ hiểu rõ hơn về loại vaccine nào có khả năng hoạt động tốt nhất.

5. Liệu vaccine có an toàn?

Vaccine đưa vào cơ thể thường sẽ an toàn với người khoẻ mạnh hơn là người bị ốm. Các nhà nghiên cứu hiện nay e ngại rằng vaccine có thể làm cho người bị nhiễm phát triển dạng tăng cường so với người chưa bao giờ được tiêm phòng. Trong nghiên cứu về SARS năm 2004, chồn được tiêm vaccine đã phát triển tình trạng viêm nhiễm ở gan sau khi bị nhiễm virus.

Tình trạng hiện nay đòi hỏi sự đẩy mạnh các thử nghiệm trên người nhưng các lo ngại về tính an toàn cũng cần được nghiên cứu cẩn thận và đầy đủ hơn nữa trên cả mô hình động vật và trên người.

Nguồn: https://www.nature.com/articles/d41586-020-00798-8